DOSP-VHR-001390 | Burgerschapsreflex: democratische vaardigheden aanleren via burgerschapsdialoog

Hoe laat je in een superdiverse klas leerlingen constructief in gesprek gaan over Mohammedcartoons
of dekolonisatie? En hoe reageer je als leerkracht op leerlingenuitspraken die radicaal ingaan tegen je
eigen waardenkader? Leerkrachten die leerlingen burgerschapscompetenties willen aanleren,
worstelen met deze vragen. Constructief leren argumenteren over maatschappelijke thema’s staat
sinds de vernieuwde onderwijsdoelen centraal in onderwijs, maar de praktijk is weerbarstig. Uit
vergelijkend onderzoek blijkt dat Vlaamse leerlingen laag scoren op het vlak van burgerschapscompeteties en leerkrachten zich te weinig geschoold voelen om dialoog te faciliteren, ze voelen zich
handelingsverlegen – ze omzeilen thema’s, ook als deze kansen bieden. Het voeren van een
succesvolle dialoog over maatschappelijke thema’s (een burgerschapsdialoog) kan nochtans de
‘sense of belonging’ van jongeren uit minderheidsgroepen vergroten, de identificatie met de
schoolcultuur en de maatschappij. Deze ‘sense of beloning’ is een belangrijke factor om tot een
tolerante houding te komen en andere democratische vaardigheden aan te leren.
Om in te spelen op deze nood bij leerlingen en leerkrachten, ontwikkelen wij een aanpak met
twee componenten: (1) een BurgerschapsReflex-methodiek om burgerschapsdialogen in
superdiverse klassen te voeren. Hiervoor baseren we ons op bestaande dialoogmodellen zoals
Socratische dialoog of interculturele communicatie. (2) Een BurgerschapsReflex-vormingstraject om
leerkrachten dialoogbegeleidingsvaardigheden aan te leren en op hun handelingsverlegenheid in te
spelen. Hiervoor baseren we ons op leeractiviteiten uit vredeseducatie en ‘conflict transformation’
om te leren conflictsituaties te transformeren in leerkansen.
In samenwerking met twee professionele leergemeenschappen, ontwikkelen we deze aanpak in
verschillende onderzoekscycli aan de hand van een ‘Education Design research’. We brengen in kaart
wat bij leerkrachten de impact is van het professionaliseringstraject op de dialoogbegeleidingsvaardigheden en factoren die samenhangen met de handelingsverlegenheid. Ook onderzoeken we
hoe deze aanpak inspeelt op de ‘sense of belonging’ van jongeren uit superdiverse klassen.
We rollen deze aanpak uit met verschillende werkveldpartners. De partners zijn betrokken als
expert, als brug naar scholen, als lid van de professionele leergemeenschap of als mede-auteur van
onderzoeks- of werkveldgerichte publicaties.