DOSP-VHR-001848 | Ecologische innovatieve kweekmethode voor Tubifex tubifex

Het probleem en de aanleiding van dit MiniPWOproject - Een stage in het academiejaar 2021-2022 heeft de aandacht naar dit onderwerp getrokken. Tubifex tubifex worm, ook gekend als de slibworm of afvalworm, is een gesegmenteerde wormsoort die wordt aangetroffen in de bodemsedimenten van rivieren, meren, rioolleidingen en afvoeropeningen over de hele wereld. De wormen variëren in lengte van 1 cm tot 8,5 cm. Het vaakst komen ze voor met hun kopsegment in het sediment en achterste zwaaiend (staartbeweging) om de opgeloste zuurstof in het water te verzamelen. Deze manier van voorkomen, heeft ervoor gezorgd dat ze, in de stage van vorig academiejaar, onderzocht zijn gerelateerd aan ontwateren van slib [1]. Tubifex tubifex wormen zijn daarnaast ook proteïnerijk. Ze worden gebruikt als supplement bij de voeding van aquariumvissen. Deze aquatische oligochaeten hebben enerzijds een potentieel als supplement bij visvoeding, en anderzijds als ingrediënt in commercieel visvoer om vismeel te vervangen. Om de duurzame groei van de aquacultuurindustrie te ondersteunen is er een enorme behoefte aan alternatieve eiwitbronnen wegens het steeds nijpender aanbod van vismeel. Vismeel is momenteel een belangrijke eiwitbron in de aquacultuur, maar dit kwalitatieve ingrediënt van visvoeder komt de duurzaamheid van de sector niet ten goede: er wordt vis gekweekt met vis. Andere alternatieven zoals soja-eiwitten hebben eveneens een negatieve impact op het milieu omwille van de ontbossing die veroorzaakt wordt om in de vraag naar soja te voldoen. Een mogelijke oplossing bestaat uit de kweek van laag trofische en minder complexe organismen zoals aquatische wormen. Deze aquatische wormen hebben een eenvoudige levenscyclus en zijn qua aminozuursamenstelling vergelijkbaar met vismeel. Aangezien ze gekweekt worden met behulp van waterige reststromen, worden de reeds aanwezige en vaak onbenutte nevenstromen van andere sectoren opgewaardeerd tot een hoogwaardig ingredient dat toegepast kan worden in de productie van visvoeder. Hierdoor bekomt men een circulaire bio-economie. Eén van de pijnpunten die tijdens de stage van vorig academiejaar werd blootgelegd, is de beschikbaarheid van Tubifex tubifex wormen in Europa. Naar aanleiding van de resultaten van deze stage, hebben de grote baggeraars in Vlaanderen (Jan De Nul en DEME) reeds interesse getoond in de methodologie van het ontwateren. Voorlopig zetten zij echter niet verder in op deze technologie, omdat de Tubifex tubifex wormen onvoldoende beschikbaar zijn. Tubifex tubifex wormen worden nu vooral als een proteïnerijk supplement voor aquariumvissen commercieel verdeeld in Vlaanderen via aquariumspeciaalzaken. De levende Tubifex komt wekelijks in kleine hoeveelheden ofwel via een leverancier die ze in Belgische waterlichamen in het wild gaat collecteren; ofwel komen ze uit Oost-Europa via een verdeler. Enerzijds is de aanvoer via lokale collecte héél klein (minder dan 1 kg per week); anderzijds is de Oost-Europese aanvoer afkomstig van sterk verontreinigende stromen. Om ze als supplement of ingrediënt in visvoeding toe te passen of te onderzoeken, zijn ze dus ook onvoldoende beschikbaar. De innovatie in dit MiniPWOproject – Een gecontroleerde ecologische kweek van Tubifex tubifex, bestaat nog niet. Particulieren kweken deze wormen op allerlei manieren op kleine schaal (max 10 liter), met als doel ze rechtstreeks te voeden aan hun aquariumvissen. Deze info is voornamelijk terug te vinden op YouTube, gepost door Aziaten. De kennis die dus bij deze MiniPWO zal ontstaan is nieuwe kennis. Op dit ogenblik heeft Odisee nood aan een proof of concept dat de Tubifex tubifex wormen op commerciële schaal gekweekt kunnen worden. Deze nieuwe kennis is nodig; om vervolgens bij een volgend (extern) gefinancierd project, het ruime werkveld (kwekers, baggeraars, ontwateringsbedrijven en visvoerproducenten) te betrekken bij de verdere up-scaling van de kweektechniek en de toepasbaarheid in beide sectoren. Hierbij zal verder worden samengewerkt tussen de twee aanvragende partijen (Chemie/Bit-O en Agro- en biotechnologie/Aqua-erf). De uitkomst van de innovatie van dit MiniPWOproject ligt (1) bij het kweekprotocol voor Tubifex tubifex op commerciële schaal; en (2) bij het koppelen van de kweek aan locale nevenstromen, zodat een circulaire economisch model kan worden opgesteld, met aandacht voor de ecologische impact door het wegnemen van deze nevenstromen uit het milieu.