DOSP-VHR-001899 | Via zorgethische dialoog naar gedeelde besluitvorming in de verloskundige praktijk

In België is de geboortezorg doorheen de jaren gemedicaliseerd. Ondanks de positieve effecten van die evolutie, heeft de medicalisering er ook toe geleid dat vrouwen minder autonomie en minder betrokkenheid ervaren bij hun geboorte-ervaring. Hierdoor is er wereldwijd een toenemende vraag naar een meer ‘respectvolle geboortezorg’.

SITUERING Dit onderzoeksproject bouwt verder op twee eerder uitgevoerde projectmatige wetenschappelijke onderzoeken aan Hogeschool VIVES. Uit het project ‘Shared decision making, een meerwaarde in de verloskundige praktijk?’ blijkt dat vrouwen onvoldoende inspraak krijgen in de geboortezorg. Onderzoek toont echter aan dat gedeelde besluitvorming belangrijke voordelen kan bieden. Wanneer men in de praktijk streeft naar gedeelde besluitvorming ervaren vrouwen meer autonomie en betrokkenheid tijdens de perinatale periode. Verder hebben ze een positievere geboorte-ervaring, ervaren ze betere kwaliteit van zorg, leidt dit tot betere gezondheidsresultaten voor moeder en kind en een betere toegang van de zorg.

De methodiek van actieleren (action learning teams) die gebruikt werd binnen dit onderzoeksproject, werd ontwikkeld in het PWO-project ‘Emothiek: naar een zorgethische dialoog’. De methodiek is gebaseerd op reflectie op de eigen praktijk, waarbij de focus gelegd wordt op het proces en de mogelijke opportuniteiten. Dit alles binnen een veilig klimaat, waarin de verschillende deelnemers in verbinding komen door beter zicht te krijgen op elkaars visie en drijfveren.

PROJECTVERLOOP Dit onderzoeksproject kan opgedeeld worden in twee grote luiken. Binnen het eerste luik werden de criteria van gedeelde besluitvorming in kaart gebracht. Zowel de literatuur als de (groeps)interviews met vroedvrouwen, gynaecologen, recent bevallen vrouwen en partners tonen dat het moeilijk is om tot een eenduidige definitie voor gedeelde besluitvorming te komen. Het is vooral belangrijk om te vertrekken vanuit het idee dat zorgverleners expert zijn op medisch vlak, en vrouwen en hun partner expert zijn in wat voor hen belangrijk is.

In de dagdagelijkse praktijk wordt gedeelde besluitvorming nog te vaak verward met, of herleid tot, het vragen van geïnformeerde toestemming. Kiezen voor gedeelde besluitvorming betekent echter dat een zorgverlener samen met een vrouw en haar partner op pad gaat. Samen op pad gaan houdt in dat er wisselwerking mogelijk is, dat er dialoog ontstaat rond de verkregen info. De ouders worden aangesproken in hun autonomie om zelf een keuze te maken, maar in het maken van die keuze kunnen ze rekenen op ondersteuning van de zorgverlener doorheen de perinatale periode. De zorgverlener probeert op die manier zicht te krijgen op de context van de ouders (wat is voor hen belangrijk?) en in dialoog op zoek te gaan naar een consensus.

“Ik vind wel dat elke mama recht heeft op dat geboorteverhaal (...) dat is iets dat je levenslang meedraagt. En ik heb niet het gevoel dat de ziekenhuizen daar op die manier ... dat op die manier behandelen." – Moeder

Tijdens het tweede luik van dit onderzoek gingen we samen met twee verloskundige teams aan de slag om gedeelde besluitvorming in hun dagelijkse praktijk te versterken. Hiervoor werd een samenwerking aangegaan met Centre Hospitalier de Mouscron en AZ Zeno Knokke. Voor dit onderdeel werd de methodiek van actieleren toegepast. Het traject startte met de probleemdefinitie door de huidige praktijk in kaart te brengen. Vervolgens selecteerden de teams acties met betrekking tot gedeelde besluitvorming waaraan ze wilden werken. Deze acties werden geconcretiseerd, uitgetest en al dan niet geïmplementeerd in hun dagelijkse praktijk. Beide teams hebben twee verschillende trajecten afgelegd met verschillende focus. Dit is eigen aan de methodiek, waarbij alle input en richting vanuit het team komt om tot gedragen oplossingen te komen.

“Jullie hebben een goed evenwicht gevonden in tijd laten om te ventileren, maar ons toch op tijd terug te brengen naar de vraag. Jullie zeiden vaak: ‘we gaan niet alles kunnen veranderen’.” – Deelnemer ALT

Als eerste werd er een implementatiegids opgesteld die alle resultaten uit dit onderzoeksproject omvat. De data werden verzameld uit de (groeps)interviews, de action learning teams en de expertise van de stuurgroep, en dit alles werd onderbouwd vanuit de literatuur. De focus in de implementatiegids ligt op het ondersteunen van zorgverleners om gedeelde besluitvorming in de praktijk te optimaliseren. De gids bestaat uit concrete aanbevelingen, tools en reflectievragen om gedeelde besluitvorming te implementeren in de verloskundige praktijk. De implementatiegids kan hieronder gedownload worden.

Naast de implementatiegids ontwikkelden we een workshop voor zorgverleners rond gedeelde besluitvorming via de methodiek van actieleren. Jullie kunnen een workshop aanvragen van anderhalf uur waarin we jullie laten kennismaken met het werken in een actie-leren team. De bedoeling van de workshop is om het verloskundig team warm te maken om gedeelde besluitvorming te optimaliseren in de praktijk: Waarom is gedeelde besluitvorming belangrijk? Wat is gedeelde besluitvorming? We gaan via een aantal didactieken die we gewoonlijk gebruiken tijdens een ALT-traject al voor een eerste keer ervaringen delen in het team en samen reflecteren. We laten jullie aanvoelen wat we bedoelen met de principes ‘veiligheid’ en ‘positiviteit’. De workshop is een ideale ‘check’ om te zien of de actieleren-methodiek past bij jullie team. Mocht er interesse zijn in een actie-leren traject binnen jouw verloskundige praktijk, kan er vrijblijvend gemaild worden naar Lisa.Kerckhof@vives.be voor meer informatie.

Naast de nood bij zorgverleners werd eveneens een nood gedetecteerd bij ouders. Hiervoor werd, op basis van hun noden kenbaar gemaakt tijdens de (groeps)interviews, een video uitgewerkt. Vrouwen en hun partner zijn, vaak bij hun eerste zwangerschap, onvoldoende op de hoogte van wat ze kunnen en mogen verwachten. Het gaat over het kennen van mogelijke opties (bv. kiezen voor een NIPT of niet, verschillende bevallingshoudingen,…). Als een koppel niet weet dat er verschillende opties zijn, is het moeilijk om hierover te beslissen. Vrouwen geven aan verschillend te handelen bij een volgende zwangerschap ten opzichte van de eerste zwangerschap op basis van de ervaringen die ze meegemaakt hebben. Aan de andere kant zijn koppels voorzichtig in de communicatie met hun zorgverlener (gynaecoloog/vroedvrouw) en komen ze niet altijd tot een dialoog. Ze zijn zich niet altijd bewust dat ze hun wensen kunnen en mogen bespreken met hun gynaecoloog of vroedvrouw. De video is een eerste aanzet om koppels richting te geven bij het begin van de zwangerschap in een voor hen onbekende wereld vol informatie en hen de durf geven om in dialoog te gaan met hun zorgverlener. We zien een mogelijkheid om, vertrekkende vanuit de noden van de ouders en deze video, een sensibiliseringscampagne uit te werken kaderend binnen een ander onderzoeksproject.