DOSP-VHR-002001 | Effecten van Luchtkwaliteit op de Gezondheid in Accommodaties van Schepen (ELGAS): monitoring van omgevingsparameters, risicoanalyse en aanbevelingen (ELGAS)

De complexe logistieke transportketens waarmee we elke dag bewust of onbewust in aanraking komen, spelen een sleutelrol in onze welvaart. Deze transportketens maken gebruik van vrachtwagens, treinen en schepen, waarbij de bijdrage van zeevaart (36.8%) en binnenscheepvaart (3.7%) in het goederentransport substantieel is.

Een belangrijk verschil tussen scheepsvaart en andere transportvormen is het lange verblijf van varend personeel op hun schip. Hierdoor kunnen deze personen niet alleen tijdens het werk in contact met uitlaatgassen of cargodampen komen, maar mogelijks ook tijdens hun vrije tijd.

Het ELGAS-project, Effecten van Luchtkwaliteit op de Gezondheid in Accommodaties van Schepen, richt zich op de bezorgdheid van varend personeel rond luchtkwaliteit en hun gezondheid.

Impact van het projectresultaat op onderwijs

Het ELGAS-project heeft voor de Hogere Zeevaartschool meerdere resultaten opgeleverd, met name naar de verwerking van signalen via filters om ruis en uitbijters te onderdrukken. Hierover werd een syllabus geschreven. Ook zijn er algoritmes beschikbaar die de bepaling van polluentconcentraties naar een risico voor gezondheid kunnen omzetten, alsook grafische methoden om dit risico met de metingen te combineren. De projectresultaten zijn beschikbaar voor verder scriptie onderzoek.

In het project werden studenten ingezet om meetcampagnes mee te helpen verwerken. Bovendien werd er via scriptie onderzoek een aantal zijpistes geëxploreerd. Zo heeft 1 student in 2019-2021 een bachelor scriptie geschreven over de binnenluchtkwaliteit in de cabine op de oude RV Belgica. Daarna heeft hij een mobiel meetsysteem in een koffer gebouwd om luchtkwaliteit op een eenvoudige manier in situ te meten. Dit masteronderzoek werd reeds voorbereid door een voorgaand studentenonderzoek.

Een andere student heeft in de periode 2020 – 2022 een bachelor scriptie geschreven over bioaerosolen op schepen en wordt zijn masterthesis binnen dat onderwerp voorbereid.

• Dewez, Cyril, 2020, Mesure de la pollution de l’air à bord de navires avec le Libelium Plug & Sense Environment PRO, bachelor scriptie • Van der Borght, Lukas, 2020, Constructie en kalibratie van een toestel voor het meten van de luchtkwaliteit aan boord van zeeschepen, master scriptie • Gröger, Arne, 2021, Ventilatiesystemen aan boord van schepen: Een broeihaard voor pathogenen?, bachelor scriptie • Dewez, Cyril, 2021, Designing a portable and autonomous air pollution measuring instrument, master scriptie • Ingels, Jeff, 2021, Luchtkwaliteit aan boord van binnenschepen, bachelor scriptie

Impact op de maatschappij

Het project concentreerde zich op de analyse van de binnenluchtkwaliteit in schepen. Uit de analyses bleek dat de luchtkwaliteit als goed kan worden bestempeld maar dat er korte momenten zijn waar de luchtkwaliteit minder goed is. De luchtkwaliteit bleek in functie van de tijd sterk te fluctueren en wordt onder andere beïnvloed door uitlaatgassen die via het ventilatiesysteem naar binnen worden gezogen.

Het ELGAS-project werd door een gebruikersgroep van 10 organisaties (Engine Deck Repair (EDR), Mediport, eu.reca, Kenniscentrum Binnenvaart Vlaanderen (KBV), Vlaamse Waterweg, Jan De Nul, General Bunkering Services (GBS), Genano Benelux, Atmosafe) gespecialiseerd in gezondheid en/of de scheepvaartsector en door 3 organisaties gespecialiseerd in Internet of Things (LCL, AllThingstalk, Telenet). De organisaties hebben kunnen vaststellen dat verbrandingsmotoren aan boord van schepen de binnenluchtkwaliteit beïnvloeden. Eén scheepseigenaar heeft als gevolg van de metingen de deur van de stuurhut aangepast zodat deze beter de polluenten in de buitenlucht kan tegenhouden.

Tijdens het project viel het op dat er tal van bedrijven in de scheepvaartsector actief zijn in het verzamelen van data via sensoren. Schepen kunnen tot meer dan 400 sensoren bevatten die continu worden gemonitord. Deze bedrijven vergaren zeer grote hoeveelheden data. Sommige van deze bedrijven weten niet zo goed hoe deze te verwerken. Het valt ook op dat sommige bedrijven de polluenten in uitlaatgassen willen laten zakken zodat motoren of schepen aan de steeds strenger wordende regelgeving kunnen voldoen. Bovendien willen sommige scheepseigenaars een pioniersrol in de energietransitie van de scheepvaart spelen. Voor hen zijn de binnenluchtkwaliteitsanalyses belangrijk omdat ze een leidraad zijn om hun vloot verder te verbeteren. Zo heeft een organisatie gevraagd om ook na het einde van het ELGAS-project bijkomende metingen uit te voeren.

De gesprekken met tal van bedrijven tijdens het ELGAS-project hebben aangetoond dat de rechtstreekse analyse van uitlaatgassen een grotere economische meerwaarde heeft dan de analyse van de binnenluchtkwaliteit op zich. Zo trachten een aantal bedrijven uitlaatgassen met goedkopere sensoren te analyseren, sensoren die ook in het ELGAS-project voor binnenluchtanalyses zijn gebruikt. Hierbij koelen ze eerst de uitlaatgassen, verwijderen ze het condensvocht en verdunnen ze de uitlaatgassen voordat men de polluenten in aanraking brengt met de sensoren. De ervaring die tijdens het ELGAS-project is vergaard, is voor deze bedrijven een meerwaarde. Zo heeft de firma Multronic een onderzoek bij de HZS besteld om de prestaties van een sensor voor het meten van SO2 te evalueren.