DOSP-VHR-002550 | Verdienstelijkingsmodellen in de circulaire economie factoren voor een succesvolle implementatie en knelpunten

De EU hecht heel veel belang aan de duurzame en ecologische uitdagingen die op ons afkomen. Europa voorziet deze legislatuur 740 miljard euro voor hun Green Deal, met daarin een grote focus op Circulaire Economie (CE). Het Europees Parlement stemde bij de start van 2021 dan ook in met een nieuw actieplan voor de circulaire economie en wil tegen 2050 een volledig circulaire Europese economie opbouwen. (Europese Commissie, sd)

In het huidige academiejaar loopt reeds een verkennend PWO-project rond circulaire business modellen (CBM). Uit de eerste resultaten van dit onderzoek blijkt dat de interesse en motivatie bij bedrijven groot is om mee op de circulaire kar te springen maar dat er een gebrek is aan kennis, netwerken en best practices. Ondernemers die de stap zetten, starten vaak met de zogenaamde ‘Grondstofmodellen’ (Jonker, Faber, & Haaken, 2022) waarbij de focus ligt op het terugwinnen en hergebruiken van (bewerkte) grondstoffen en componenten. Andere mogelijke CBMen zoals verdienstelijkingsmodellen (ook wel product-dienstcombinaties (PDC) of Product-as-a-Service (PaaS) genoemd), beheer(s)modellen en levenscyclusmodellen (Jonker, Faber, & Haaken, 2022) waarbij de verantwoordelijkheid voor een product of materiaal bij de producent of importeur blijft, worden veel minder gebruikt. In het onderzoek van Jonker, Faber en Haaken (2022) bijvoorbeeld was slechts in 10% van de bestudeerde cases sprake van een verdienstelijkingsmodel. Voor de beheers- en levenscyclusmodellen waar de producentenverantwoordelijkheid nog verder doorgedreven is, is dit percentage nog lager. Nochtans is het (gedeeltelijk) verdiensten van goederen de enige circulaire strategie die erin slaagt om de overconsumptie van goederen terug te dringen (Rothenberg, 2007). Naast voordelen op het gebied van grondstoffen, heeft onderzoek bovendien aangetoond dat verdienstelijking kan gelinkt worden aan hogere en meer stabiele winsten (Crozet & Milet, 2017).

In dit vervolgproject willen we dan ook onderzoeken wat bedrijven tegenhoudt om deze verdienstelijkingsmodellen te implementeren en welke factoren invloed kunnen hebben op een succesvolle implementatie ervan. We zullen dit doen aan de hand van desk research en diepte-interviews. We zullen bedrijven interviewen (i) met een rendabel verdienstelijkingsmodel, (ii) bedrijven die de stap nog niet hebben gezet en (iii) bedrijven die gestopt zijn met dit model. Dit onderzoek focust op Vlaanderen omdat inzichten zullen uitgedragen worden naar Vlaamse belanghebbenden (zie verder). Verder focussen wij op Vlaamse bedrijven omdat beleid en juridische context eigen zijn aan een regio/land en deze context een effect kan hebben op de circulaire activiteit van bedrijven (zie huidig PWO onderzoek rond circulaire business modellen). Het field research kan echter uitgebreid worden met Nederland en Brussel indien zich daar interessante cases aandienen die ook relevante informatie bevatten voor Vlaamse bedrijven.

Deze inzichten willen we ook uitdragen: bij startups en gevestigde, bestaande bedrijven, bij circulaire hubs, bij geïnteresseerden en studenten via seminaries, presentaties, infografiek(en), een booklet en via een toegankelijk rapport. Verder zou dit onderzoek ook aanzet kunnen geven tot dienstverlening in de vorm van coaching over circulaire business modellen in het algemeen en, meer specifiek, over verdienstelijkingsmodellen.