DOSP-VHR-002613 | PWO Energiearmoede: naar een sociaal rechtvaardige verdeling van energieoverschotten

PROBLEEMSCHETS

Op 23 maart 2023 publiceerde het ‘Platform tegen energiearmoede’, beheerd door de Koning Boudewijnstichting, zijn jaarlijkse ‘Energiebarometer’. In 2021 kampt 20,6% van de Belgische huishoudens met energiearmoede, in Vlaanderen bedraagt dat percentage 14,8% (in 2014 – wanneer de eerste editie van de Energiebarometer gepubliceerd werd – bedroeg de energiearmoede in België en Vlaanderen respectievelijk ‘slechts’ 14,6% en 11,2%).

Parallel met de stijgende energiearmoede en dus met de problematische situatie op het vlak van energieconsumptie, zien we ook een aantal relevante technologische en maatschappelijke ontwikkelingen op het vlak van energieproductie. Deze kunnen gevat worden door het concept ‘energietransitie’ dat duidt in een evolutie in de richting van: a) energievoorziening die zoveel mogelijk steunt op hernieuwbare, koolstofarme energiebronnen zoals zonne- en windenergie; b) energie die in de toekomst steeds meer lokaal zal worden geproduceerd, opgeslagen en verbruikt; c) energieconsumenten die evolueren van louter passieve betalers van hun energiefacturen naar actieve beïnvloeders van de energiemarkt; d) energieconsumenten – individuen (al dan niet coöperatief georganiseerd), bedrijven of organisaties – die tegelijk ook energieproducenten van hernieuwbare energie worden (zgn. prosumenten) en binnen de contouren van een evoluerend beleidskader ter zake steeds meer mee kunnen bepalen met wie, tegen welke voorwaarden en volgens welke modaliteiten zij deze (overschotten van) geproduceerde hernieuwbare energie wensen te delen.

Relevant in het kader van dit onderzoeksproject zijn ook de vaststellingen dat: (a) Een aantal Antwerpse bedrijven die als prosumenten meer hernieuwbare energie produceren dan zij zelf nodig hebben, overweegt om (gedeelten van) deze energieoverschotten – in het kader van hun beleid op het vlak van Corporate Social Responsibility (CSR) – mee in te zetten in de strijd tegen lokale en regionale energiearmoede. (b) Onderzoekers van het AP-departement Industrie en Omgeving ter zake zowel over de relevante bedrijfsnetwerken beschikken als over de technologische expertise die mogelijk maakt dat hernieuwbare energieoverschotten in real-time kunnen worden ingezet voor (in casu) sociale doeleinden.

Deze diepgaander te exploreren opportuniteit roept vanuit sociaal en ethisch oogpunt evenwel ook vragen op waarop middels voorliggend praktijkgericht wetenschappelijk onderzoeksproject antwoorden kunnen geboden worden:

• Wat zijn de ethische en sociale uitgangspunten, criteria en randvoorwaarden voor een rechtvaardige verdeling van deze hernieuwbare energieoverschotten?

• Hoe kunnen we concreet project voor deze herverdeling afstemmen op de evoluerende beleidskaders voor energiedelen en armoedebestrijding en hoe komt dit project tegemoet aan de perspectieven en bekommernissen van de diverse betrokken stakeholders?

Een door alle betrokken stakeholders als gedragen ervaren ethisch kader dat aansluit op de technologische mogelijkheden en dat bovendien toepasbaar is in de evoluerende beleidskaders ter zake, vormt een randvoorwaarde om dit toekomstgerichte verhaal van energiedelen via een pilootproject in opvolging van voorliggend onderzoeksproject om te zetten in realiteit.

ONDERZOEKSVRAAG

Wat zijn – binnen een evoluerende technologische en beleidsmatige context – rechtvaardige criteria en realistische randvoorwaarden voor een verdeling van hernieuwbare energieoverschotten geproduceerd door Antwerpse bedrijven in de strijd tegen energiearmoede?

METHODOLOGIE

• Deskresearch naar vergelijkbare projecten en interviews met experten omtrent a) de realiteit van energiearmoede, b) de beleidscontext voor energiedelen, c) de technologische mogelijkheden en beperkingen op het vlak van energiedelen en d) goede praktijken ter zake. • Literatuuronderzoek omtrent ethische criteria die relevant kunnen zijn met het oog op energiedelen. • Focusgroepen met vertegenwoordigers van diverse stakeholdergroepen om te komen tot a) gedragen ethische criteria en realistische randvoorwaarden voor energiedelen en b) een blauwdruk voor een pilootproject ter zake in opvolging van dit eenjarig onderzoeksproject.

BEOOGDE RESULTATEN

• Beknopte paper waarin a) de resultaten van de deskresearch, de interviews met experten, het literatuuronderzoek en de focusgroepen worden geanalyseerd, b) onderbouwde en gedragen ethische criteria en realistische randvoorwaarden voor energiedelen worden geduid, c) een netwerk van relevante experten en stakeholders in kaart wordt gebracht en d) een blauwdruk voor een pilootproject in opvolging van dit eenjarig onderzoeksproject wordt beschreven.

• Een netwerk event waarop de onderzoeksresultaten en de blauwdruk voor een pilootproject worden toegelicht ten aanzien van relevante stakeholders en geïnteresseerde experten.

• Een beknopte audiovisuele productie (bv. een video) waarin de onderzoeksresultaten populariserend worden geduid.