DOSP-VHR-002710 | Over het muurtje kijken naar de sociale dimensie in leren

Naar analogie van 'collective teacher efficacy' (Bandura, 1997; Hattie, 2019) introduceert De Bruyckere (2021) CSE als 'het collectieve geloof dat een groep leerlingen of studenten kunnen hebben in zichzelf om zichzelf op een hoger niveau te tillen.' Op basis van onderzoek over coöperatieve werkvormen, waarin de kracht van samen leren veelvuldig aangetoond werd, stelt De Bruyckere de vraag of groepsefficacy (CSE) ook een bepalende rol kan spelen los van deze werkvormen en in grotere groepsverbanden als klassen en scholen. Bransen e.a. (2021) maken met het concept 'socially shared regulation' een gelijkaardige oproep: meer focussen op de sociale inbedding van regulerend leren en de processen die het collectieve leren reguleren. In 'transformatieve scholen' omschrijft El Hadioui (2011, 2019, 2022) hoe de (grootstedelijke) sociale cultuur buiten de school impact heeft op de sociale leercultuur in de klas/school. Hij reikt leerkrachten handvaten aan om de straatcultuur beter te begrijpen, opdat ze in de klas op cruciale momenten ('tipping points') tactisch leren inspelen op het groepsproces. Hij benadrukt tevens 'collective teacher efficacy' als antwoord op de professionele eenzaamheid van leerkrachten met moeilijke klasgroepen.

Deelvraag 1: Hoe kunnen we de begrippen als 'student efficacy', 'socially shared regulation' en 'teacher (collective) efficacy' ontsluiten, zowel in conceptuele helderheid als in toepassingsmogelijkheden in de klaspraktijk? Zijn er betekenisvolle parallellen met 'transformatieve scholen'? We starten de zoektocht naar werkzame bestanddelen voor CSE bij het perspectief van leerlingen. In vorig onderzoek (PWO zelfregulatie) merkten we sterke leerverhalen op uit buitenschoolse contexten (gaming, hobby’s...) met grote potentie voor CSE. Via diepte-interviews (photovoice) exploreren we ervaringen in diverse situaties over samen uitdagingen aangaan of problemen oplossen. We verkennen hierbij wat voor hen betekenisvolle elementen zijn die positief of remmend inwerken op het (stimu)leren van elkaar. We focussen niet zozeer op individuele competenties of eigenschappen van jongeren, maar wel op de systemische elementen, 'sayings', 'doings' en 'relatings' (cfr. de 'practice theory' van Kemmis, e.a. 2022). Deze inzichten worden vervolgens afgetoetst bij relevante betrokkenen zoals jeugdwerkers, sportbegeleiders, ouders en leerkrachten. Op deze manier verkrijgen we een multi-actorperspectief waardoor eventuele contradicties uit verhalen van jongeren beter geïnterpreteerd kunnen worden.

Deelvraag 2: Welke good practices van CSE kunnen we via jongeren opsporen? Welke elementen zijn volgens hen en andere betrokkenen bepalend voor het stimuleren van CSE in 'sociale leerpraktijken'? Na deze data-analyse ontwerpen we een reflectiekader voor leerkrachten over hoe zij meer CSE kunnen nastreven. We denken zowel aan impulsen om krachtige buitenschoolse ervaringen van leerlingen te integreren in de klaspraktijk, als aanwenselijke aanpassingen in het microsysteem van de klas of op mesoniveau (schoolwerking) waardoor leerlingen beter samen kunnen leren. We verwerken deze inzichten in een online leerpakket voor leerkrachten en schoolteams.

Deelvraag 3: Welke elementen bieden leerkrachten houvast om in hun klas 'tipping points' te zien en hier tactisch op te reageren? Welke elementen in de klas- en schoolstructuur kunnen helpen om de sociale dimensie in het leren beter plaats te geven?