DOSP-VHR-002722 | Naar de kern van goed lesgeven: veldwerk naar de grammatica en werkvormen van onderwijspedagogische praktijken

Leraren moeten meer ruimte en tijd hebben om zich toe te leggen op hun kerntaak, namelijk lesgeven, stelt de Commissie Beter Onderwijs (2021). ‘Gewoon goed lesgeven, daar begint het mee’. Door de focus (weer) te leggen op lesgeven, wil de minister van onderwijs de actuele onderwijsbeweging die nu teveel zou doorslingeren naar ‘pretpedagogiek’ tegengaan. De polarisatie tussen enerzijds een leraar-gestuurd onderwijs, met aandacht voor kennis(overdracht) en (vak)didactische deskundigheid en anderzijds leerling-gecentreerd onderwijs waarbij de nadruk ligt op een krachtige leeromgeving rond de (ontwikkelings)noden en behoeften van de leerling(en) met het oog op het verwerven van competenties, is kenmerkend voor het onderwijsdebat vandaag. Deze polarisering geeft aanleiding tot tal van spanningen binnen scholen en het maatschappelijk onderwijsdebat.

Dit onderzoek gaat uit van de hypothese en het aanvoelen dat er in het onderwijsveld nog andere praktijken aanwezig zijn die we onvoldoende kunnen ‘pakken’, kortom: waar in het actuele spreken en denken over leren en lesgeven (‘discours’) geen taal voor is en deze praktijken als zodanig dreigen ondergesneeuwd te worden (Geerinck, 2019). Het gaat om praktijken die niet terug te brengen zijn tot de twee uiterste opvattingen die uitgaan van leren: ofwel leren als het toegang krijgen tot de leerstof via de representatieve rol van de leraar die lesgeeft op basis van een vakinhoudelijk en (vak)didactisch deskundigheid (expertise) ofwel leren als (levenslang) groeien en ontwikkelen onder de begeleiding van een leraar die op basis van competenties functioneert als een (leer)begeleider of (leer)coach van (individuele) leerprocessen. In beide gevallen gaat het om praktijken waarin de didactische en pedagogisch werkvormen steeds een middel zijn om een bepaald op voorhand opgegeven of vastgelegd doel te bereiken. Het concept onderwijspedagogische praktijk willen we voorbehouden voor praktijken waarin het gaat om ‘het mee delen van de wereld’, een (theoretisch) concept dat we ontlenen aan de onderwijspedagoog Jan Masschelein (Masschelein & Simons, 2012; Simons & Masschelein, 2017). Het gaat om praktijken die de werking hebben om de blik of aandacht op de wereld te trekken.

Dit onderzoek is een exploratief veldonderzoek naar deze onderwijspedagogische praktijken (geïnspireerd op het veldwerk in het doctoraatsonderzoek van Rembert Dejans (2023)). Door het voeren van een veldonderzoek willen we binnen het onderwijsveld van basis-en secundaire scholen op zoek gaan naar de grammatica – dit is de taal, regels en werkvormen - van onderwijspedagogische praktijken om deze vervolgens zichtbaar te kunnen maken, en zo er meer act op te kunnen slaan.

De resultaten uit het veldonderzoek, met name de grammatica en onderwijspedagogische werkvormen, worden gebundeld in een onderwijspedagogisch cahier. Dit cahier wil praktijken die vandaag dreigen ondergesneeuwd te worden door het heersende discours, terug in het midden leggen, om er in de lerarenopleiding meer aandacht en zorg voor te dragen.