DOSP-VHR-002726 | Schrijfdidactiek in balans

In haar rapport 'Naar de kern. Over leerlingen en hun leer-kracht' (Brinckman e.a. 2021) pleit de Commissie Beter Onderwijs onder andere voor een herwaardering van basiskennis taal. Daarbij verzetten Brinckman e.a. zich tegen een overwicht van leeractiviteiten waarbij de leraar eerder coach wordt en pleiten ze voor een herwaardering van de leraar als expert en van het belang van directe instructie om basiskennis en basisvaardigheden aan te brengen. Het rapport sluit aan bij onder andere Duyck (2021) en Surma (2022), die aangeven dat het onderwijs kennis meer moet waarderen. Van den Branden (2022) pleit voor een evenwicht tussen de rol van coach en die van expert. Taalvaardigheidsopdrachten missen vaak de component toepassing van relevante kennis; directe instructie van kennis mist vaak de inbedding in vaardigheidsgerichte activiteiten en de toepassing in complexe taken. Binnen talenonderwijs dient een competentiegerichte benadering van vaardigheden én van taalbeschouwing voorop te staan. Hoewel dit in eindtermen en leerplannen een uitgangspunt is, stellen we in de klaspraktijk vast dat het voor leerkrachten moeilijk is om de kennis, vaardigheden en attitudes die een taalcompetentie omvat, op een evenwichtige manier met elkaar te verbinden. En dat geldt zeker voor een complexe taalcompetentie als schrijven.

Ondertussen is er een grote wetenschappelijke basis voor effectief schrijfonderwijs en het belang van betekenisvolle schrijftaken, strategieën, samenwerkend leren, feedback... Daarin is de mogelijk positieve bijdrage van expliciet taalbeschouwingsonderwijs over het taalsysteem wat onderbelicht gebleven, een interessant perspectief dat het schrijfonderwijs een nieuwe boost kan geven en de rol van de leraar (Nederlands) als 'coach' of facilitator meer in evenwicht kan brengen met zijn rol als expert. In dit PWO zoomen we daarom in op de relatie tussen expliciet taalbeschouwingsonderwijs en schrijfonderwijs en hoe beide elkaar kunnen versterken.

Onze hoofdvraag luidt als volgt: Hoe kan directe instructie van taalbeschouwelijke basiskennis over het taalsysteem op een geïntegreerde en effectieve manier ingezet worden om het schrijfproces van leerlingen te ondersteunen bij functionele schrijftaken in verschillende vakken/leergebieden in het lager en secundair onderwijs?