DOSP-VHR-002736 | B-stroom en arbeidsmarktfinaliteit versterken door krachtdadige teams

Probleemstelling

Het aantal leerlingen in de B-stroom steeg in de periode 2016-2021 met 14% terwijl de totale populatie leerlingen slechts met 8% steeg. Dit hangt samen met het stijgende aantal leerlingen dat zonder getuigschrift het lager onderwijs verlaat. Zij worden geconfronteerd met een tekort aan plaatsen, wat resulteert in een situatie waarin zij vaak worden geplaatst in richtingen die niet noodzakelijk overeenkomen met hun interesses of keuzes. Dit heeft een negatieve invloed op hun motivatie (Onderwijs Vlaanderen, 2023).

De B-stroom kenmerkt zich door een specifiek, uitdagend leerlingenpubliek met een hoger aantal leerlingen met sterke onderwijs kansarmoede indicatoren (OKI). Deze leerlingen hebben vaak veel problemen (leerstoornissen, armoede, etc.). Deze leerlingen blijven vaker zitten of verlaten zonder diploma het onderwijs. Het tekort aan basisgeletterdheid in zowel lezen als wiskunde onderstreept de uitdagingen waarmee leerlingen in de B-stroom worden geconfronteerd (Onderwijs Vlaanderen, 2023).

Naast de uitdagingen met betrekking tot de leerlingen zijn er ook uitdagingen met betrekking tot de leerkrachten. Zo wordt het steeds moeilijker om onderwijspersoneel te vervangen, vooral in verstedelijkte regio's zoals Antwerpen. Hoewel er geen directe correlatie is tussen uitstroom en de moeilijkheidsgraad van de klas, blijkt dat jongere onervaren leerkrachten sterker vertegenwoordigd zijn in scholen met een groter aantal kansarme leerlingen (Onderwijs Vlaanderen, 2023). Daarnaast is continuïteit in het schoolbeleid belangrijk om een hoge onderwijskwaliteit te kunnen aanhouden, ook wanneer er een verandering is van schoolleider. Een sterk schoolteam is dan ook noodzakelijk.

Inzetten op Collective Teacher Efficacy (CTE) kan leerkrachten versterken. CTE is het collectieve zelfbeeld dat leerkrachten in een gegeven school(team) een verschil kunnen maken in het leren van de leerlingen (Tschannen-Moran & Barr, 2004). Onderzoek toont aan dat een sterke CTE samenhangt met verbeterde prestaties van de individuele leerkracht (vb. Goddard & Goddard, 2001; Klassen et al., 2008). Bovendien blijkt uit onderzoek dat CTE een significant positief effect heeft op het leerproces en de leerprestaties van leerlingen (Donohoo et al., 2020; Hattie, 2016).

Onderzoeksvraag

Op welke manieren kan een coachingstraject het handelen van leerkrachtenteams uit Arbeidsmarktfinaliteit en B-stroom versterken?

Deelvragen:

Wat zijn randvoorwaarden voor (succesvolle) coaching?

Hoe percipiëren leerkrachtenteams het verloop, effectiviteit en impact van het traject om hun professioneel handelen te versterken?

Welke pedagogisch didactische kennis is een meerwaarde voor leerkrachtenteams in arbeidsmarktmarktfinaliteit en B-stroom en hoe kunnen teams zich hierin bekwamen?

Methode

In dit onderzoek werken we in jaar 1 en 2 (pilootfase) rond 3 casussen, elk op een andere school.

Scholen die meewerken aan ons onderzoek zullen de kans krijgen in overleg met de onderzoekers zelf een casus te bepalen. Hierbij denken we in eerste instantie aan zelfsturend leren, verbindend schoolklimaat, ouderbetrokkenheid, pedagogisch didactische competenties, gelijkgerichtheid klasmanagement of taalontwikkelend lesgeven.

Op elk van deze scholen wordt gewerkt aan het versterken van de gelijkgerichtheid en het collectieve gevoel van doeltreffende daadkracht, dit m.b.t. tot een casusspecifieke onderwijskundige uitdaging. Elke casus wordt omkaderd door een team van twee onderzoekers, waarbij de ene onderzoeker eerder de (proces)begeleidende rol opneemt, en de andere zich eerder richt op de dataverzameling en de rapportering.

Gestuurd door het principe van co-creatie, en gebaseerd op de het model van educational design research wordt het traject per casus gefaseerd. De fases zijn echter niet strikt in tijd afgebakend en kunnen deels overlappen.

Analyse en exploratie: verdere literatuurstudie, intakegesprekken met verschillende leerkrachten en coördinatoren van de cases, contextverkenning, grondige analyse van de beginsituatie, concrete omschrijving van de schoolspecifieke uitdaging en operationele doelstellingen

Ontwerp en ontwikkeling, met een eerste strategische ontwerpfase waarbij de grote fasen vorm worden gegeven, en daarna een concretere vormgeving en implementaties van interventies, tussenstappen.

Evaluatie en reflectie: regelmatige evaluatie van de interventies via gesprekken bevragingen, en grondige analyse van de resultaten. Verankering door vervolgstappen en rollen verder te benoemen.

In het 3de projectjaar (verankeringsfase) richten we ons op het ontwerpen en uitvoeren van een ‘light-versie’ van de gelopen trajecten op maximum 6 scholen. Hierin worden de verworven inzichten uit de piloottrajecten verder verankerd. Dan worden scholen niet meer door 2, maar door 1 onderzoeker begeleid.

GEPLANDE RESULTATEN

Het project beoogt:

• 9 krachtigere lkr-teams in B-stroom / Arbeidsmarktfinaliteit (3 uit de ontwerpfase jaar 1&2; 6 uit jaar 3)
• Randvoorwaarden voor coaching van leerkrachtenteams Arbeidsmarktfinaliteit / B-stroom als inspiratie voor het werkveld en peers.
• (Betalend) coachingstraject voor teams rond specifieke thema’s in samenwerking met een onderwijsverstrekker uit Antwerpen
• Inspiratie voor teams B-stroom/ Arbeidsmarktfinaliteit om met het team te werken aan schooleigen problemen
• 3 procesbegeleiders met inhoudelijke expertise in specifieke topics
• Kennisverspreiding over CTE (in B-stroom/ Arbeidsmarktfinaliteit) in lerarenopleiding

Externe output:

• Artikel en/of presentatie congres m.b.t. CTE
• Didactisch materiaal en/of handleiding omtrent de gekozen pedagogisch-didactische thema’s