DOSP-VHR-002740 | Valorisatie van reststromen in de bouwsector

Probleemstelling

De bouwsector heeft een grote impact op de afvalstroom in Vlaanderen. Deze impact is altijd al aanwezig geweest, maar wordt versterkt door de Vlaamse regelgeving die renovatie aanmoedigt om energiedoelstellingen te behalen. De regelgeving omvat onder andere de Vlaamse langetermijnrenovatiestrategie, de EPC-label afhankelijke huurindexatie en de rentesubsidie op renovatieleningen voor woningen met een EPC-label E of F.

De renovatiegolf, die recent is begonnen en nog enkele jaren zal duren, aangestuurd door de Vlaamse wetgeving, zal leiden tot een aanzienlijke afvalstroom die veel herbruikbare materialen bevat. Vaak zijn de betrokken bouwpartijen zich niet bewust van de mogelijkheid om materialen te hergebruiken. Waar kunnen deze materialen worden verkregen? En wie kan de afgevoerde materialen nog gebruiken?

Zelfs als er wel bewustzijn is van de meerwaarde van circulair renoveren, blijft de organisatorische drempel hoog. Hierbij vormen transport, opslag en hogere renovatiekosten de grootste uitdagingen. Hoe worden de materialen van de ene naar de andere bouwplaats vervoerd? Worden ze direct na sloop opgehaald/afgevoerd of moeten ze ergens worden opgeslagen totdat ze hun nieuwe bestemming bereiken? Aannemers besteden meer tijd aan de sloop, omdat ze voorzichtiger te werk moeten gaan. Dit resulteert in hogere kosten, maar zorgt er wel voor dat de materialen een tweede leven krijgen. Is de extra inspanning de moeite waard?

Daarnaast is het belangrijk om al in de ontwerpfase de circulaire mindset te integreren. Als bepaalde materialen in het project moeten worden opgenomen, moet er tijdig naar voorraad worden gezocht en eventueel transport worden geregeld. Materialen zullen vanuit diverse kanalen naar de bouwplaats stromen, wat meer organisatie vereist dan alles via één leverancier te bestellen.

Er is duidelijk behoefte aan een gestructureerde aanpak voor alle partijen die betrokken zijn bij circulaire renovatie om de reststromen in de bouwsector te valoriseren en de materiaalafdruk te verkleinen.

Onderzoeksvraag

Hoe kunnen residentiële circulaire renovaties in de bouwsector in Vlaanderen gestructureerd en geoptimaliseerd worden om de afvalstroom en materiaalafdruk te minimaliseren?

Het onderzoek zal zich richten op de grootschalige residentiële bouwsector, met specifieke aandacht voor sociale huisvesting. Daarnaast zal de focus liggen op constructieve materialen (niet op afwerkingsmaterialen). Vervolgens zal worden onderzocht of de bevindingen van dit onderzoek toepasbaar zijn in de particuliere residentiële bouwsector.

Om deze hoofdvraag te beantwoorden, zal het project de volgende deelvragen behandelen:

1. Welke bewustwordingsstrategieën zijn effectief om aannemers, architecten en opdrachtgevers bewust te maken van de mogelijkheden en voordelen van materiaalhergebruik in renovatieprojecten?
2. Hoe kan de logistiek van hergebruikte bouwmaterialen (inclusief transport, opslag en distributie) geoptimaliseerd worden om de implementatie van circulaire renovatiepraktijken te vergemakkelijken?
3. Wat zijn de economische implicaties van circulaire renovatie in vergelijking met traditionele renovatiemethoden, gezien de mogelijke hogere initiële kosten door voorzichtige sloop en complexere logistiek?
4. Met welke organisatorische en operationele uitdagingen worden aannemers geconfronteerd bij circulaire renovatieprojecten en hoe kunnen deze worden aangepakt?
5. Hoe kunnen renovatiekredieten en andere financiële stimuleringsmaatregelen van de overheid worden ingezet ter ondersteuning en bevordering van circulaire renovatieprojecten?
6. Op welke wijze kunnen ontwerpprocessen worden aangepast om de integratie van hergebruikte materialen al in een vroeg stadium te waarborgen?

Methodologie

Dit onderzoek zal worden uitgevoerd via de Design Science Research-methode met een gefaseerde aanpak.

• Analysefase: Door middel van enquêtes, expertpanels en interviews met belanghebbenden zullen we de problematiek analyseren en de huidige drempels en obstakels voor circulair bouwen identificeren. Daarnaast zal er een literatuurstudie worden uitgevoerd met betrekking tot wetgeving en bestaande rapporten en studies. Er zal ook een procesanalyse worden uitgevoerd om de huidige processen rond reststromen in kaart te brengen.
• Ontwerp- en implementatiefase: We zullen verschillende instrumenten ontwerpen en ontwikkelen (zie output) en deze implementeren in diverse casestudies en scenario's.
• Evaluatie- en optimalisatiefase: We zullen de bewustwording van de betrokken partijen binnen de geselecteerde casus evalueren en mogelijke optimalisaties identificeren. Dit gebeurt aan de hand van diepte-interviews en focusgroepen. Daarnaast zal er een data-analyse van de materiaalstromen worden uitgevoerd. Tot slot zullen we cross-case-analyses uitvoeren om gemeenschappelijke factoren en variabelen te identificeren die bijdragen aan het succes of falen van materiaalhergebruik.
• Communicatie: De resultaten zullen worden gedeeld en de artefacten ter beschikking worden gesteld aan de sector.

VERWACHTE RESULTATEN

Volgende artefacten zullen ontwikkeld worden op basis van de resultaten die bekomen worden tijdens het onderzoek (voornamelijk WP1 en WP2).

• Online toolbox voor architecten en aannemers met onder andere een procesmodel voor circulaire renovatie en richtlijnen voor materiaalhergebruik.

• Website met materialenplatform (doorverwijzing naar alle commerciële circulaire materialenboeren) met mogelijkheid om materialen aan te bieden en op te zoeken.

• Online brochure met informatie rond circulair innoveren voor bouwheren.