DOSP-VHR-002741 | Circulariteitscalculator met specifieke aandacht voor reststromen

PROBLEEMSTELLING

Reststromen zijn materialen of producten die ontstaan tijdens een productieproces. Hoewel het niet het beoogde eindproduct is, hebben deze materialen of producten wel een bepaalde waarde. Hierdoor zijn ze mogelijk inzetbaar als grondstof. In de transformatie naar een circulaire economie spelen biomassa- en voedsel(rest)stromen, materiaal(rest)stromen en energie-overschotten een cruciale rol.

Ondanks dat Vlaanderen internationaal gezien een koploper is op het gebied van duurzaam beheer van voedselverlies en biomassa, en er aanzienlijk geïnvesteerd wordt in de recyclage en het hergebruik van materialen, blijft het potentieel van reststromen onderbenut. Uit het voortgangsrapport Circulaire economie 2022 in België van het BVO FEB blijkt “valorisatie van organische reststromen” de minst toegepaste circulaire strategie te zijn. Slechts 18% van de bevraagde bedrijven gaf aan deze strategie toe te passen. Dit staat in schril contrast met de 74% voor de strategie “verbeteren van processen om materiaalverbruik en/of afvalproductie te verminderen”.

Het volledig voorkomen van reststromen is vandaag de dag echter verre van evident. Daarom is het inzetten op strategieën die inspelen op hergebruik en valorisatie van reststromen van cruciaal belang. De circulaire toepassing van restmaterialen laat op zich wachten door uitdagingen op juridisch-beleidsmatig, operationeel, economisch en milieuhygiënisch vlak.

Er zijn talloze kleine, lokale initiatieven in Vlaanderen die reststromen een nieuw circulair leven proberen te geven. Desondanks zijn deze initiatieven vaak te duur en is het aanbod ongestructureerd. Het materiaalverbruik in Vlaanderen is verantwoordelijk voor 55-65% van de emissies, terwijl de circulariteit van materialen laag blijft, slechts 20,7% - een percentage dat vermoedelijk zelfs een overschatting is. Om de klimaatuitdagingen aan te gaan, is het essentieel dat het aandeel circulaire materialen toeneemt, met het hergebruik van reststromen als een belangrijke pijler.

Uit de bevragingen van het werkveld blijkt dat organisaties bereid zijn om in te zetten op de valorisatie van reststromen, maar dat er te weinig kennis en tools aanwezig zijn om dit op een efficiënte en effectieve manier te doen. Tegen deze achtergrond richt ons project zich op het evalueren van de huidige tools op hun toepasbaarheid in het domein van de reststromen en op het aansluiten van de noden en verwachtingen van het werkveld. De tool(s) moeten in de eerste plaats zorgen voor het kwantificeren van de impact van verschillende reststroomprojecten, maar ook helpen om de verbeterpunten te identificeren en het duurzaamheidsbewustzijn in organisaties te verhogen. Het uiteindelijke doel is om een bijdrage te leveren aan het verlagen van de ecologische voetafdruk, het verminderen van afval en het verhogen van de efficiëntie van hulpbronnen. Dit sluit direct aan op de Vlaamse context, waar een duidelijke behoefte is aan verbetering van de circulariteit en een meer gestructureerde aanpak van reststromen.

ONDERZOEKSVRAAG

Wat zijn de behoeften en verwachtingen voor een circulariteitscalculator die zich specifiek richt op reststroomefficiëntie en welke parameters en variabelen zijn cruciaal?

Om deze hoofdvraag te beantwoorden, zullen we volgende deelvragen afzonderlijk bekijken:

• Deelvraag 1: Wat zijn de behoeften en verwachtingen van het werkveld voor een circulariteitscalculator met specifieke aandacht voor reststroomefficiëntie? (behoefteanalyse)
• Deelvraag 2: Welke variabelen zijn het meest geschikt voor de opmaak van een circulariteitscalculator gericht op reststroomefficiëntie?
• Deelvraag 3: Welk algoritme geeft het beste resultaat voor de circulariteitscalculator gericht op reststromen?
• Deelvraag 4: Welke circulariteitsmetingen en -tools bestaan er al en in welke mate dekken deze de behoeften en verwachtingen af met betrekking tot reststromen en met betrekking tot de geïdentificeerde variabelen/algoritmes? (fit-gap analyse)

METHODOLOGIE

1. Probleemidentificatie en Motivatie: De eerste stap is het grondig begrijpen en definiëren van het probleem. Voor dit project zullen we onderzoeken wat de specifieke noden en verwachtingen zijn van het werkveld om reststromen te kunnen evalueren naar circulariteit toe. Welke circulariteitsmetingen bestaan er en richten deze zich ook (voldoende) op reststromen? Wat zijn sterktes en verbeterpunten van deze tools specifiek naar reststromen toe? Hiertoe zullen we het werkveld (KMO’s in de maakindustrie bouwsector) alsook lokale overheden (provincie Antwerpen) en belangenorganisaties (bijv. VOKA en Vlaanderen Circulair) contacteren en bevragen d.m.v. een vragenlijst. We zetten een kwalitatief onderzoek (i.c. min. 10 interviews) op en bevragen de doelgroep (bijv. milieuverantwoordelijken, technische profielen,…) verder bouwend op de uitgestuurde vragenlijst, teneinde dieperliggende inzichten te kunnen bekomen. Ook de projecten van de onderzoeksgroep zelf zullen onderworpen worden aan de bevraging en gebruikt worden voor de evaluatie.
2. Doelstellingen van de Oplossing: Gebaseerd op de geïdentificeerde problemen, definiëren we de noden en verwachtingen van het werkveld in een functionele analyse (wat moet de calculator bevatten?), de specifieke parameters en variabelen nodig voor de bepaling van reststroomefficiëntie, alsook het algoritme van de circulariteitscalculator.
3. Evaluatie: de bestaande tools in kaart brengen, en deze evalueren op basis van een fit-gap analyse aan de hand van de literatuur, de kwalitatieve bevindingen van het werkveld en de vooropgestelde variabelen en algoritmes (fit-gap analyse).
4. Communicatie: De resultaten van het onderzoek worden gecommuniceerd aan de academische gemeenschap, de industrie en andere belanghebbenden. Indien er een geschikte calculator(en) gevonden wordt, zal deze informatie inclusief een handleiding ter beschikking worden gesteld van het werkveld. Indien er nood blijkt te zijn aan een eigen calculator, zal er een vervolgproject worden uitgeschreven.

GEPLANDE RESULTATEN

1. Nieuw Verworven Kennis:

• Een gedetailleerd begrip van de huidige praktijken en uitdagingen gerelateerd aan het beheer van reststromen in de Vlaamse context.
• Inzicht in de effectiviteit van bestaande circulariteitsmetingen aangaande reststromen en de identificatie van lacunes in deze methodieken.
• Verfijnde kennis over de vereisten en criteria voor een effectieve circulariteitscalculator, specifiek afgestemd op reststroomefficiëntie.

2. Inzicht in de noden en verwachtingen voor een circulariteitsmeting gericht op reststroomefficiëntie voor het werkveld.

De output van het project omvat:

1. Antwoord op de noodzaak voor het werkveld voor een nieuwe circulariteitsmeting specifiek gericht op reststroomefficiëntie en afhankelijk van deze uitkomst: 1.a input voor een vervolgproject. 1.b overzicht inclusief handleiding van bestaande calculatoren.

2. Identificatie van de vereisten en criteria voor een effectieve circulariteitscalculator afgestemd op reststromen.

3. Het algoritme voor een circulariteitscalculator met focus op reststroomefficiëntie.