DOSP-VHR-002813 | Immersieve technologie in gezondheidszorg training

Situering:

Het personeelstekort is een uitdaging waar onze gezondheidszorg reeds geruime tijd mee kampt, maar die uitvergroot werd door de COVID-19 gezondheidscrisis (UNRIC, 2021). Een recent onderzoek door de HR dienstengroep Liantis (2022) bij directies van 73 zorginstellingen toonde aan dat maar liefst acht op de tien zorgorganisaties op dit moment een kritiek personeelstekort ervaren, in het bijzonder op vlak van verpleegkundigen. Oorzaken zijn onder andere een toenemende en meer complexe zorgvraag bij de patiënt, een verouderende beroepsbevolking, een toenemend aantal zorgverleners die door werkdruk en gebrek aan autonomie de sector verlaat en een afnemend aantal jongeren dat de arbeidsmarkt instroomt (Adriaansen, 2018).

Aanvullend evolueert de gezondheidszorg voortdurend en neemt medische kennis exponentieel toe (Densen, 2011; Corish, 2018; Chuang, 2021). Een deel van de oplossing om de uitstroom van verpleegkundigen te verminderen bestaat uit bijscholing. Verpleegkundigen zichzelf laten bijscholen, laat hen niet alleen toe om essentiële kennis en vaardigheden aan te scherpen, maar blijkt ook sterk motiverend te werken (Europese Commissie, 2022).

Immersive Technology in Healthcare Training focust daarom op het aanbieden van een vormingsaanbod voor verpleegkundigen met behulp van immersieve technologie (ImT). ImT, zoals virtual, augmented en mixed reality, biedt opportuniteiten in het kader van opleiding binnen de zorg. Zo laat het toe om specifieke vaardigheden te oefenen in een veilige leeromgeving. Dit leidt niet alleen tot een betere kennisoverdracht (Woon et al., 2021), maar ook tot een hogere tevredenheid, zelfeffectiviteit en betrokkenheid wanneer ImT in het kader van bijscholing binnen de zorg wordt ingezet (Ryan et al., 2022).

Hoewel ook verpleegkundigen baat kunnen hebben bij bijscholing met ImT, wordt deze technologie vooral ingezet en onderzocht bij artsen (95%), in vergelijking met verpleegkundigen (slechts 3%) (Tang et al., 2021). Niettemin blijkt uit gesprekken met de begeleidingsgroep een grote vraag naar ImT-training wat betreft verpleegtechnische handelingen en communicatievaardigheden voor verpleegkundigen. Waarom benutten verpleegkundigen dit potentieel van ImT dan (nog) niet in Vlaanderen? Er is uitgebreide technische kennis aanwezig rond het ontwikkelen van ImT-trainingsmodules, maar ImT-ontwikkelaars hebben weinig voeling met de vereisten voor de vorming van verpleegkundigen. Er zijn dan wel vormingsorganisaties die zich toespitsen op bijscholing binnen de zorg, maar hen ontbreekt het dan weer aan kennis over ImT. Bijgevolg hebben zorg- en welzijnsinstellingen met een duidelijke interesse in bijscholing voor hun verpleegkundigen via ImT nog geen afgestemd aanbod beschikbaar. Synergie creëren tussen deze drie actoren is dan ook essentieel.

Algemeen doel:

Met dit project ondersteunde Thomas More zorg- en welzijnsinstellingen, ImT-ontwikkelaars en vormingsorganisaties binnen de zorg in drie belangrijke uitdagingen: 1) het bundelen, vertalen en verspreiden van kennis over ImT voor training van verpleegkundigen rond verpleegtechnische handelingen en communicatieve vaardigheden, 2) het versterken van de synergie tussen deze partijen en hun toepassingen om toekomstige ontwikkelingen beter op elkaar te kunnen afstemmen en 3) het introduceren van een onderbouwd plan van aanpak op maat van elke doelgroep.

Onderzoeksplan:

Naast het creëren van een overzicht van de in Vlaanderen beschikbare XR-opleidingen in de zorg volgens een beoordelingsmatrix, richtte het project zich voornamelijk op het ontwikkelen, implementeren en evalueren van drie opleidingsmodules voor zorg- en verpleegkundigen. Deze modules richtten zich op (1) klinisch redeneren, (2) omgaan met agressie en (3) wondzorg. Aan de hand van co-creatie en kwalitatief onderzoek werd eerst de bestaande opleidingscontext van zorgprofessionals in kaart gebracht. In nauwe samenwerking met technologische partners werden vervolgens prototypes ontworpen en getest en iteratief aangepast.

In een volgende stap werden de 3 modules verspreid over 12 zorginstellingen: Deelnemers (n= 150) kregen 30 dagen de tijd om met de training aan de slag te gaan, waarbij een minimum van drie sessies werd vereist. Zelfbeoordelingen en prestatiegegevens werden kwantitatief geanalyseerd via repeated measures ANOVA, op basis van vier vragenlijsten in combinatie met externe beoordelingsscores afkomstig uit de XR-software. Open kwalitatieve vragen boden aanvullende inzichten in ervaren facilitatoren en barrières bij de implementatie.

Bovenop het onderzoek naar de leereffecten, werd bijkomend ook nog een kwalitatief onderzoek gevoerd naar de redenen van drop-out onder voormalige deelnemers en een kwalitatieve studie naar de implementatie van XR-opleidingen onder studenten. Alle details van het onderzoek kan je terugvinden in het resultatenrapport op de projectpagina: https://thomasmore.be/nl/immersive-technology-healthcare-training-itht

Het onderzoek laat zien dat XR-training in de zorg zowel leerwinst als haalbare implementatie oplevert. Bij klinisch redeneren stegen de objectieve simulatorscores na drie sessies overtuigend, terwijl de zelfinschatting (DNCR) stabiel bleef, wat wijst op echte vaardigheidsgroei zonder overschatting.

In de wondzorg-module namen dan weer de geschatte eigen vaardigheden na één maand trainen en drie maanden retentie significant toe. De agressiehanterings-VR verhoogde het zelfvertrouwen om incidenten te de-escaleren met bijna één punt op de 11-punts CCPAI-schaal, een effect dat drie maanden later nog aanhield. Al verbeterde de gemeten DABS-vaardigheid trager en daalden trainingsscores uit de app licht na extensief experimenteren.

Over alle modules heen bleken het informatieve, de geloofwaardigheid, het interactieve, het innovatieve en vooral ook het plezier om op deze manier te leren de sterkste drijfveren, terwijl tijdsdruk tijdens shiftdiensten en de nood aan lokale ondersteuning voor zowel hard- als software de belangrijkste obstakels vormden. Duurzame uitrol vraagt ook een aparte trainingsruimte, stabiele wifi, voldoende brillen en een toegewezen XR-verantwoordelijke.

Simulator-sicknessscores bleven overwegend laag en geen van de geanalyseerde covariaten (leeftijd, ervaring, misselijkheid, presence) beïnvloedde de leerresultaten significant. Zo bevestigt het project dat korte, plezierige en technisch goed ondersteunde XR-sessies zowel objectieve prestatieverbetering als duurzame motivatie kunnen genereren bij Vlaamse zorgprofessionals.

Alle details van het onderzoek kan je terugvinden in het resultatenrapport, te downloaden op de projectpagina Bottom of Form: https://thomasmore.be/nl/immersive-technology-healthcare-training-itht.