DOSP-VHR-003101 | Diversiteitscompetenties in het basisonderwijs

Probleemstelling

In het basisonderwijs in Vlaanderen krijgen leerkrachten steeds vaker te maken met vragen of opmerkingen rond diversiteit, identiteit of polarisatie. Leerkrachten geven daarbij aan onzeker te zijn rond hun aanpak in de klas en de samenwerking met ouders daarrond. Dit speelt vooral bij leerkrachten van jonge kinderen (4-7 en 8-12 jaar), waar de ontwikkeling van vooroordelen, stereotypen en sociale interactiepatronen begint, terwijl ondersteuning op deze thema’s bij deze leeftijdsgroepen ontbreekt.

Hoewel er verschillende initiatieven en theoretische tools beschikbaar zijn (zoals "Demoklap" voor het voeren van gesprekken en “Re-flex” rond vooroordelen, beide gericht op oudere leerlingen), ontbreekt een praktijkgericht, interactief instrument dat deze kwesties systematisch en holistisch aanpakt voor een jongere leeftijdsgroep, met inzichten uit zowel de wetenschap als praktijkervaringen van leerkrachten en ervaringsdeskundigen. Dit nieuwe instrument zal leerkrachten niet alleen informeren, maar ook activeren door middel van herkenbare casussen, voorbeeld-lesvoorbereidingen, checklists en reflectievragen die hen direct in hun klaspraktijk ondersteunen.

Onderzoeksvraag

Hoe kunnen we leerkrachten kleuter- en lager onderwijs ondersteunen bij het ontwikkelen van diversiteitscompetenties, leren omgaan met toenemende polarisatie in de klas en ondersteunen bij het blijvend en warm samenwerken met ouders, ook bij weerstand omtrent ‘taboe-onderwerpen’ zoals seksuele opvoeding en gender in het onderwijs. Specifieke doelstellingen zijn:

• Methoden aanbieden voor zelfreflectie
• Methoden en handvaten aanbieden voor het voeren van gesprekken met leerlingen, zowel proactief als reactief, die ook ondersteunen van leerkrachten bij polariserende gesprekken in de klas.
• De samenwerking tussen ouders en scholen versterken, ook in gesprekken omtrent ‘moeilijke onderwerpen’ en bij weerstand
• Leerkrachten handvatten bieden om stereotypes en vooroordelen in de klas en in materiaal te herkennen en tegen te gaan.
• Handvatten aanbieden aan leerkrachten om een klasomgeving te creëren waarin elk kind zichzelf kan herkennen en veilig voelt.

Onderzoeksmethode

Het onderzoek zal uitmonden in de ontwikkeling van een interactieve toolkit, die gratis beschikbaar wordt gesteld in een online versie en bestelbaar als fysiek werkboek. Deze toolkit zal praktijkgericht zijn en zowel helder geformuleerde wetenschappelijke inzichten als concrete les- en praktijksuggesties bevatten. We valideren de aantrekkelijkheid en bruikbaarheid van de toolkit door te vertrekken vanuit een nodenanalyse, expertenbevraging en door deze samen mét leerkrachten te ontwikkelen. Tenslotte nemen we ook de tijd voor een evaluatieronde door leerkrachten.

De ontwikkeling van de toolkit zal plaatsvinden via een education design research-benadering. Dit houdt in dat we in samenwerking met leerkrachten en experts een co-constructief proces doorlopen, waarbij zowel praktijkervaring als wetenschappelijke kennis wordt benut. De ontwikkeling wordt ondersteund door een Delphi-studie om de belangrijkste prioriteiten vast te stellen. Stappen:

1. Nodenanalyse door reeds uitgevoerde bevraging bij leerkrachten en uitgebreide literatuurstudie
2. Co-creatie a. Deplhi-studie waarbij we experten bevragen op het gebied van polarisatie, diversiteit en oudeschoolsamenwerking via een online survey b. Brainstorm met circa 7 expert-leerkrachten c. Ontwerpdag d. Feedback en verbetering
3. Evaluatiebevraging

Toolkit met mogelijks volgende onderwerpen:

• Ontwikkelingspsychologie
• Reflectie
• Representatie
• Gesprekken voeren
• Lessuggesties
• Samenwerken met ouders

De toolkit zal verspreid worden via educatieve netwerken, sociale media van de betrokken onderzoekers en hogeschool, vakbladen, en relevante congressen. Daarnaast wordt gedacht aan een lanceringswebinar voor leerkrachten en andere geïnteresseerde professionals, waarin de werking van de toolkit wordt gedemonstreerd.