DOSP-VHR-003491 | Het schoolbestuur als eindverantwoordelijke voor onderwijskwaliteit: via analyse van processen en effectiviteit naar regulatiemechanisme voor overheidsbeleid.

Schoolbesturen nemen in het onderwijslandschap een bijzonder prominente en ook te vaak onderschatte plaats in. Ze staan echter in voor diverse beleidsaspecten en bepalen in sterke mate de bevoegdheden, verantwoordelijkheden en de autonomie van de schoolleiders in de scholen(gemeenschap).

Zij organiseren onderwijs en zijn (juridisch) eindverantwoordelijke voor de kwaliteit van dat onderwijs. De overheid kan dus geen kwaliteitsbeleid voeren zonder ook de schoolbesturen in de beleidsagenda te betrekken. Toch is het voor de overheid omwille een aantal aspecten onduidelijk welke regulatiemechanismen zij kan hanteren om de effectiviteit van schoolbesturen te bevorderen.

De grondwettelijke vrijheid van onderwijs brengt met zich mee dat Vlaamse schoolbesturen verschillende rechtsvormen en organisatiestructuren aannemen. Dat betekent concreet dat eenzelfde Vlaamse onderwijsbeleidsdoelstelling een gedifferentieerde rechts-technische aanpak vraagt die optimaal past binnen de juridische en bestuurlijke contouren van elk type schoolbestuur.

De thematiek van schoolbesturen kreeg de afgelopen decennia evenwel amper expliciete aandacht in empirisch onderzoek. Zo is het tot op heden vrijwel onduidelijk welke de determinanten zijn van (al dan niet) effectief functioneren van schoolbesturen. Er bestaat immers weinig systematisch verzamelde empirische evidentie over de samenstelling, werking en effectiviteit van schoolbesturen en conceptualiseringen zijn eerder beschrijvend dan analytisch van aard. De relatie tussen schoolbestuur en schoolleiding bleef daarbij tot nu ook zeer fragmentair onderzocht.

Daarnaast is het voor de overheid zoeken naar passende instrumenten om deze kennisbasis te vertalen in beleidsstrategieën. De maatschappelijke rol van de overheid om schoolbesturen te sturen, monitoren en ondersteunen enerzijds en hoe deze rol vorm te geven anderzijds, moeten immers passen binnen de krijtlijnen van de grondrechten en rechtsposities in het onderwijs. Dat vergt een onderbouwd en gedetailleerd inzicht in regulatiemechanismen en instrumenten die de overheid hierbij kan inzetten.

Centraal binnen dit onderzoek staat dan ook de onderzoeksvraag naar welke regulatiemechanismen de Vlaamse overheid kan ontwikkelen om het functioneren van schoolbesturen te bevorderen. Om deze onderzoeksvraag te voeden en te beantwoorden wordt een multimethode onderzoeksaanpak gehanteerd waarbij verschillende deelvragen behandeld worden. De vooropgestelde onderzoeksactiviteiten worden in drie luiken geclusterd. Het conceptueel-juridisch luik inventariseert de bestaande (inter)nationale kennisbasis, brengt de Vlaamse juridische context in kaart waar de relatie tussen wetgever, overheid en schoolbesturen wordt gesitueerd, en maakt een analyse van bestaande regulatiemechanismen binnen alternatieve sectoren en internationale onderwijssystemen waaruit de Vlaamse overheid kan leren.

Het empirisch luik, met het oog op het verder conceptualiseren en verklaren van effectief schoolbestuur, maakt een beschrijving en analyse van schoolbesturen in de Vlaamse context aan de hand van gevalsstudies en surveyonderzoek binnen de diverse types schoolbesturen.

Het beleidsvoorbereidend luik voorziet ten slotte in de ontwikkeling van beleidsscenario’s waarbij verschillende regulatiemechanismen binnen de context van een meerlagig bestuurslandschap uitgewerkt worden, en een ex ante evaluatie van deze beleidsscenario’s met prominente stakeholders uit het Vlaamse onderwijslandschap.

Dit projectvoorstel heeft de uitdrukkelijke ambitie relevant te zijn voor zowel beleidsactoren als onderwijsprofessionals. In de eerste plaats zullen de resultaten van het onderzoek worden gepresenteerd en gepubliceerd ten behoeve van de opdrachtgever via de tussentijdse en de eindrapportering.

De onderzoeksresultaten kunnen daarnaast worden gevaloriseerd in wetenschappelijke en beleidsgeoriënteerde publicaties en (inter)nationale congrespresentaties. Het projectteam heeft in eerste instantie de ambitie om bij te dragen aan het informeren van onderwijsbeleid, en pas daarna meer academische ambities te koesteren.

Het projectteam wil binnen die contouren wel inzetten op een ruime valorisatie van de onderzoeksresultaten. De promotoren engageren zich - indien de overheid dit wenselijk acht - om inhoudelijk bij te dragen aan een studiedag/webinar die de resultaten van deze studie op een toegankelijke wijze kenbaar maakt aan het ruime Vlaamse onderwijsveld.

De inzichten die we zullen vergaren met betrekking tot de effectiviteit van schoolbesturen zijn immers zeer relevant voor schoolbesturen en schoolleiders, maar ook voor de koepels en de onderwijsinspectie. We kunnen het werkveld niet alleen informeren over invullingen van 'effectieve schoolbesturen' en factoren die hierop van invloed zijn, maar ook gerichte aanbevelingen doen om de effectiviteit van schoolbesturen in kaart te brengen en hier acties aan te koppelen.

Het gericht feedback geven aan de betrokken schoolbesturen over de eigen resultaten zien we als minder wenselijk, gezien de antwoorden van respondenten (zowel schoolleiders als bestuursleden) ondanks de nodige voorzorgen identificeerbaar zouden kunnen zijn en de vertrouwelijkheid van het onderzoek in gedrang zou kunnen komen. Als de respondenten deze inschatting delen, komt daarmee ook de validiteit van het onderzoek zelf in gedrang. Hoewel we de idee van respondentenfeedback zeer genegen zijn, willen we ook dat risico niet lopen.

Wat wel zou kunnen zijn meer algemene doelgroepgerichte rapporten met algemene resultaten. Indien de stuurgroep van dit OBPWO-project de zinvolheid en wenselijkheid hiervan onderschrijft, wil het projectteam de expertise binnen de KdG-hogeschool inzake praktijkgerichte valorisatie inzetten om tot een kernachtige brochure voor doeltreffend schoolbestuur te komen.

Verder engageert het projectconsortium zich ertoe om verdere kanalen te identificeren die aangesproken kunnen worden om initiatieven of vervolgtrajecten te ontwikkelen die zowel (leden van) schoolbesturen en schoolleiders uitdagen in het versterken van hun dagelijks functioneren, op basis van de inzichten uit dit onderzoeksvoorstel (bijv. via het nascholingsaanbod van de projectpartners).