DOSP-VHR-003512 | PWO Transitie-geletterdheid leiderschap in tijden van verandering

We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk, zei Jan Rotmans bij de voorstelling van zijn laatste boek ‘Omarm de chaos’. Een tijdperk waarin alles wat vanzelfsprekend is ter discussie komt te staan. Dit betekent dat zowat alle domeinen van ons leven veranderen. Jan Rotmans definieert er tien: energie-, grondstoffen-, circulaire-, Landbouw & voedsel-, ruimtelijke-, financiële-, onderwijs-, zorg-, sociale- en democratische transitie. Elke veranderconsultant weet hoe moeizaam verandering verloopt, slechts een kleine minderheid van alle veranderingstrajecten blijkt dan ook een succes.

Bij een verandering van tijdperk hebben we het bovendien over verschillende veranderingen tegelijk, ook wel transitie of transformatie genoemd. Hoe gaan we hiermee omgaan? De transitie is al decennia aan de gang, maar er zijn vele tekenen (meervoudige crisissen in diverse domeinen) die erop wijzen dat we ons momenteel in de ‘chaotische overgangsfase’ (het scharnierpunt) tussen het oude en het nieuwe bevinden. Hoog tijd dus om te werken aan onze ‘transitie-geletterdheid’, zodat we kunnen meebewegen met deze transitie ipv erdoor overspoeld te worden. Otto Scharmer definieert deze transitie geletterdheid als “the capacity of a system to move beyond what most systems today are designed to do: optimizing the status quo, i.e., optimizing the past”. Dat vraagt dat we het oude loslaten om te kunnen ‘zien’ en creëren wat zich aandient. Dit vraagt om changemakers, die over transitie kennis beschikken, maar vooral ook de nodige mindset en skills hebben.

In dit PWO bekijken we hoe deze transitie zo soepel mogelijk kan verlopen, door meer kennis te verwerven over wat transities zijn, én welke ondersteunende processen en methodieken hierbij ingezet kunnen worden. We vertrekken vanuit de hoofdonderzoeksvraag: Hoe kunnen we, in het licht van de steeds snellere sociale en ecologische ontwrichting, ons collectief vermogen tot transformatie opbouwen om een rechtvaardige, solidaire en regeneratieve samenleving voor iedereen tot stand te brengen? We kiezen voor ontwerpgericht wetenschappelijk onderzoek, met een aantal casestudies. Het eindresultaat is een praktische transitiegids met toolbox waarmee burgers, overheden, organisaties en verenigingen aan de slag kunnen. Deze bestaat uit (i) een informatiegids en (ii) een generieke methode (met draaiboek) die in de verscheidene transitiedomeinen kan ingezet worden.