DOSP-VHR-003597 | Wilsbekwaamheid in de zorgpraktijk. De mogelijkheden vanuit medisch, juridisch en levensbeschouwelijk oogpunt

Het vaststellen van wilsbekwaamheid bij mensen met dementie vormt een complex vraagstuk vanwege de medische, juridische en levensbeschouwelijke uitdagingen.
Medische uitdagingen: Dementie is een progressieve aandoening die de cognitieve functies aantast, waaronder geheugen, denken en het vermogen om beslissingen te nemen. Het verloop van de ziekte varieert per persoon, waardoor het moeilijk is om vast te stellen wanneer iemand niet langer wilsbekwaam is. Artsen en specialisten moeten nauwkeurige medische beoordelingen maken om het cognitieve functioneren te evalueren, maar het is vaak lastig om te bepalen of de persoon op het moment van de beslissing volledig in staat is om informatie te begrijpen en deze af te wegen. Er is ook het risico dat mensen met lichte vormen van dementie ten onrechte als wilsbekwaam of niet-wilsbekwaam worden beoordeeld.
Juridische uitdagingen: Juridisch gezien is wilsbekwaamheid een belangrijke voorwaarde voor het nemen van beslissingen, zoals het opstellen van een testament of het geven van toestemming voor medische behandelingen. In het Belgische systeem zijn hier de wettelijke kaders rond de zorgvolmacht en ook de wet patiëntenrechten van toepassing. Deze komen soms met elkaar in conflict, wat uitdagingen meebrengt in het handelen binnen een zorgcontext.
Levensbeschouwelijke uitdagingen: Van levensbeschouwelijke aard is het vaak moeilijk om de autonomie van de persoon met dementie te respecteren wanneer er twijfels zijn over hun wilsbekwaamheid. In veel gevallen heeft de persoon zelf duidelijke wensen geuit over zorg en medische behandelingen, maar de progressie van de ziekte kan ervoor zorgen dat deze wensen niet langer volledig worden begrepen of uitgevoerd. Familieleden en zorgverleners staan voor de taak om een balans te vinden tussen het respecteren van de persoonlijke autonomie en het beschermen van de persoon tegen schadelijke beslissingen. Dit roept ethische dilemma’s op, aangezien het respect voor de autonomie van de patiënt kan botsen met de plicht om hen te beschermen tegen mogelijke schade. Binnen de Belgische context, waarin ook levensbeschouwelijke zorgverleners een rol opnemen met betrekking tot dementie en levenseindeproblematieken, is dit aspect hierdoor zeker van belang.
In conclusie vraagt het vaststellen van wilsbekwaamheid bij dementie om een zorgvuldige afweging van medische, juridische en ethische factoren.
Het blijft een uitdaging om de rechten en autonomie van de persoon te beschermen terwijl het welzijn en de bescherming tegelijkertijd gewaarborgd blijven. Dit project draagt praktische kaders aan om vanuit verschillende professionele contexten te helpen bij de vaststelling van, en de omgang met wilsbekwaamheid bij personen met dementie. Dat gebeurt door werkpakketten in de medische sfeer, de juridische sfeer en de levensbeschouwelijke context. Daarbij wordt de expertise van de PI’s aangevuld met die van dr. Frank Schweitser, de dedicated vorser met klinische en wetenschappelijke expertise in de context van de psychiatrie. Dit leidt, samen met werkveldpartners en relevante experten, tot een vertaalslag naar de onderwijscontext van gerontologen, LEIF-consulenten, artsen en levensbeschouwelijke zorgverleners.