DOSP-VHR-007656 | BOND - Circular agent

Context

Duurzaam hergebruik van hulpbronnen vormt een belangrijke voorwaarde voor het behouden en versterken van bedrijvigheid én in de omschakeling naar een klimaatbewustere economie in de VL-NL grensregio. In Vlaanderen is het materiaalverbruik verantwoordelijk voor 55-65% van de emissies. Desondanks blijft de circulariteit van materialen laag met slechts 16,3%. In Nederland is dit beeld niet anders. Slechts 25% van de materialen blijft in gebruik. Daar waar materialen worden hergebruikt, gaat het vaak om laagwaardige toepassingen zoals bijvoorbeeld de toepassing van bouw- en sloopafval in de infrasector als funderingsmateriaal of de omzetting van reststromen biomassa naar biogas of elektriciteit.

Om maximaal te kunnen bijdragen aan de klimaatdoelstellingen staan bedrijven in VL en NL voor een belangrijke verduurzamingsopgave. Zij moeten versnellen in het beperken van het gebruik van materialen, energie, water en andere schaarse middelen. Dit is voor bedrijven moeilijk zelfstandig te realiseren. Individuele bedrijven hebben vaak al stappen gezet richting efficiëntieverbetering. Verdergaande optimalisaties zijn vaak economisch niet interessant of technisch te moeilijk. Door samen te werken met andere bedrijven ontstaan nieuwe mogelijkheden: gebruik maken van elkaars materiaal- en energiestromen om kostenreducties en effectiever/efficiënter gebruik van materialen mogelijk te maken. 75% van de Vlaamse circulaire bedrijven zijn veeleer kleine bedrijven. In dat opzicht bestaat er een groot potentieel in circulariteit verhogen door samenwerking.

Probleemstelling

Momenteel zijn er een aantal uitdagingen waardoor circulariteit nog niet op grote schaal opgenomen wordt door bedrijven in de grensregio: De huidige ondersteuning is voornamelijk gericht op individuele bedrijven. De huidige ondersteuning wordt per sector bekeken. Er is een heel groot aanbod aan ondersteuning, maar dat is eerder gefragmenteerd en men weet niet altijd waar te beginnen.

Individuele begeleiding

Rond dit thema bestaan er al heel wat sensibiliserende acties (met succes) en er wordt steeds meer gewerkt aan individuele begeleiding om bedrijven te doen omschakelen naar circulaire bedrijfsmodellen. Zowel vanuit het team bedrijfstrajecten van VLAIO (Vlaams agentschap innoveren en ondernemen) als RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland), wordt er sterk ingezet op het thema circulariteit. Daarnaast richten ook commerciële partijen en consultants zich voornamelijk naar individuele bedrijven. Deze individuele begeleiding is echter niet voldoende, er is een grote nood aan de concrete implementatie en het verbinden van bedrijven. Het samenbrengen van bedrijven gebeurt vandaag ook, maar focust voornamelijk op inspireren en sensibiliseren. Overgaan tot samen actie ondernemen blijft te beperkt. Voor de transitie naar een circulaire economie is er net die samenwerking (en vertrouwen) nodig.

Beperking tot sectoren

Tot op zekere hoogte wordt er al sterk ingezet op samenwerking binnen één waardeketen, wat vaak de voorkeur draagt aangezien dit inspeelt op de hoogste R-strategieën. Zo werden er onder impuls van VLAIO al heel wat Living Labs opgestart. Ook in Nederland wordt al heel wat actie ondernomen op niveau van waardeketens, bijvoorbeeld textiel. Wanneer dit echter niet mogelijk is, wordt te snel overgegaan naar (laagwaardige) recyclage (en verbranding). Samenwerking wordt echter moeilijker buiten de eigen waardeketen, waar net heel wat winsten te boeken zijn, wil men hoogwaardig gaan hergebruiken/opwaarderen, alvorens er gerecycleerd wordt. Denk maar aan de voedingssector, waar reststromen niet terug in dezelfde waardeketen terecht 'mogen' komen.

Bestaande tools en platformen

Verder bestaan er hiervoor al heel wat (internationale) online platformen die als matchmakingplatform willen optreden, bijvoorbeeld het Smart Symbiose van OVAM, "Waste2Profit", Excess Material Exchange of Circular biz... Ervaring leert echter dat zonder proactieve benadering dit soort platformen een stille dood sterven. Het is net die proactieve aanpak die erg veel tijd vergt, waar niet meteen een return voor is. Dit wil zeggen dat deze rol voorlopig niet wordt opgenomen door commerciële partijen (de looptijd van voorbereiding tot effectief project is nog te lang).

Conclusie

Bovenstaande opgaven zijn voor veel bedrijven nieuw en complex. Er is nood aan het samenbrengen en ondersteunen van bedrijven om samenwerking en kennisdeling te versnellen. Deze rol wordt in Vlaanderen deels opgenomen door de sociaal-circulaire hubs in het kader van Circulair Werk(t), in Nederland testten ze reeds het systeem van reststromenmakelaar uit. Deze initiatieven in beide regio’s staan echter nog in de kinderschoenen en vragen nog heel wat doorontwikkeling en scherpstelling. Om de circulaire transitie te kunnen versnellen, is het belangrijk om de leerlessen van deze initiatieven mee te nemen en hierop verder te bouwen.

Projectdoelstellingen

Het doel van dit project is een circulair makelaar, tussenpersoon, een 'agent' (Engels) ontwikkelen en uitrollen voor de totaalaanpak van ondersteuning en ontzorgen van bedrijven richting een circulaire economie. Een methodiek voor meer circulair verBONDen bedrijven.

Dit omvat 3 subdoelstellingen:

1. Het uitwerken van een methodiek voor het sector- en grensoverstijgend verbinden van bedrijven (WP3).
2. Het in praktijk brengen en optimaliseren van de ontwikkelde methodiek door grootschalig uittesten: op verschillende locaties in VL en NL bedrijven samenbrengen en concrete cases uitwerken (WP4).
3. Het optimaliseren van bestaande tools en het ontwikkelen van trainingen om de 'circular agent' methodiek ingang te doen vinden in de gehele grensregio (WP5).

Verwachte resultaten

• Een duidelijke afbakening van de rol van de 'circular agent'. • Het aantonen van de maatschappelijke return on investment van een 'circular agent'. • Definiëren van de randvoorwaarden voor een goede, grensoverstijgende, industriële symbiose aan de hand van een materialenpaspoort.

Het uitwerken van een beslissingskader voor het identificeren van de meest opportune cases. Het begeleiden van kansrijke casussen waarmee daadwerkelijke industriële symbiose ontstaat.

Het oppakken van (nieuwe) circulaire businessmodellen. Het oppakken en begeleiden van een beperkt aantal complexere casussen (minimaal 1 per regio), waarvoor een haalbaarheidsstudie niet volstaat en intensieve begeleiding nodig is.

Het uitwerken van een business case voor bedrijven: welke winsten zitten er in verschillende materialen, welke investeringen of interne aanpassingen gaan daarmee gepaard? De focus ligt hierbij niet op innovatie, wel op werkbare oplossingen.

Het borgen van de opgedane kennis en vergroten van de impact door trainingen te geven aan toekomstige ‘circular agents’.